KHIZHNYAKOVАпталық мәзір және сатып алу тізімін Excel-де қалай құрамыз
Апталық мәзір және сатып алу тізімі — Excel үлгісі — Тегін жүктеу →
Кешкі сағат алты, тоңазытқыш ашық, ал «бүгін не пісіреміз?» деген сұраққа жауап жоқ. Нәтижесінде — дүкенге асығыс бару, қажетсіз заттар сатып алу немесе тамақ жеткізуге тапсырыс. Мұндай күндер жиі қайталанса, отбасы бюджетінің айтарлықтай бөлігі осыған кетеді.
Апталық мәзір бұл мәселені түбегейлі шешеді: аптасына бір рет 20–30 минут жоспарлауға жұмсайсыз, ал сатып алу тізімі мәзірден өзі жиналады. Төменде мұны Excel-де қалай ұйымдастыру керектігін, қандай формулалар қажет екенін және жиі қателерді көрсетеміз.
Жүйенің құрылымы
Мәзір мен сатып алу тізімін байланыстыру үшін төрт кесте керек:
- Өнімдер — атауы, өлшем бірлігі (г, мл, дана), қаптама бағасы, қаптамадағы мөлшер, үйдегі қалдық.
- Рецепттер — әр тағамның бір порцияға құрамы: тағам, өнім, мөлшері.
- Мәзір — 7 күн × таңғы, түскі, кешкі ас және тіскебасар, әр асқа тағам мен порциялар саны.
- Сатып алу — апта бойы қажетті өнімдер жиыны.
Мысал: бір тағамнан тізімге дейін
«Тауық етімен палау» рецепті бір порцияға: күріш 80 г, тауық еті 120 г, сәбіз 60 г, пияз 30 г, өсімдік майы 15 мл. Аптада палауды екі рет, әрқайсысы 4 порциядан жоспарладық — барлығы 8 порция.
| Өнім | Порцияға | 8 порцияға | Үйде бар | Қажет | Қаптама | Сатып алу |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Күріш | 80 г | 640 г | 300 г | 340 г | 900 г | 1 қаптама |
| Тауық еті | 120 г | 960 г | 0 | 960 г | 1 000 г | 1 қаптама |
| Сәбіз | 60 г | 480 г | 200 г | 280 г | 1 000 г | 1 қаптама |
Күріш қаптамасы 900 г және 780 ₸ тұрса, мәзірдегі күріштің құны 640 / 900 × 780 = 555 ₸, бірақ сатып алу сомасы — толық қаптама, 780 ₸. Сатып алу тізімінің құны әрқашан мәзір құнынан жоғары болатыны осыдан: артылған өнім келесі аптаға қалады.
Формулалар
1. Мәзірдегі әр тағамға порцияларды жинау. «Рецепттер» парағында көмекші баған жасаңыз: осы тағам апта бойы қанша порция жоспарланған:
=SUMIF(Мәзір!$C:$C;A2;Мәзір!$D:$D)
мұндағы Мәзір!C — тағам атауы, Мәзір!D — порциялар саны. Содан кейін өнімнің жалпы мөлшері = порцияға мөлшер × порциялар.
2. Өнім бойынша жиынтық қажеттілік. «Сатып алу» парағында:
=SUMIF(Рецепттер!$B:$B;A2;Рецепттер!$E:$E)
мұндағы Рецепттер!B — өнім, Рецепттер!E — оның апталық мөлшері.
3. Үйдегі қалдықты шегеру: =MAX(0;B2-C2) — нәтиже теріс болмауы үшін MAX қолданамыз.
4. Тұтас қаптамаға дөңгелектеу: =ROUNDUP(D2/E2;0), мұндағы E2 — қаптамадағы мөлшер.
5. Сатып алу сомасы: қаптамалар саны × қаптама бағасы. Бір адамға күндік құн = мәзір құны / 7 / отбасы мүшелерінің саны.
Ескерту: егер сіздің Excel параметрлеріңізде аргументтер үтірмен бөлінсе, нүктелі үтірдің орнына үтір қойыңыз.
Жиі кездесетін қателер
- Өлшем бірліктерін араластыру. Рецептте «2 ас қасық», ал өнімдер кестесінде «г» болса, формула дұрыс есептемейді. Барлық өнімге бір бірлік таңдаңыз: грамм, миллилитр немесе дана.
- Атаулардың әртүрлі жазылуы. «Пияз» мен «пияз басы» SUMIF үшін екі түрлі өнім. Ашылмалы тізімдерді қолданыңыз.
- Үйдегі қорды ескермеу. Дүкенге барар алдында бес минут ішінде қалдықтарды жаңартыңыз — үнемнің негізгі бөлігі осы жерде.
- Тым күрделі мәзір. Аптасына 3–4 жаңа тағам мен бірнеше «тексерілген» тағам жеткілікті; бір тағамды екі күнге пісіру — уақыт үнемдеудің ең оңай жолы.
Дайын Excel үлгісі
Барлығын өзіңіз құрғыңыз келмесе, тегін «Апталық мәзір және сатып алу тізімі» үлгісі дайын:
- «Өнімдер» — 100 өнімге дейін: бірлігі, қаптама бағасы мен мөлшері, үйде бар қалдық.
- «Рецепттер» — 60 тағамға дейін, әрқайсысының бір порцияға құрамы; құрамның 500 жолына дейін.
- «Мәзір» — 7 күн × 4 ас, бір асқа екі тағамға дейін және порциялар саны.
- «Сатып алу» — апталық тізім өздігінен жиналады: үйде бары шегеріліп, тұтас қаптамаларға дейін дөңгелектенеді, сатып алынғанын белгілеуге болады.
- «Жиынтық» — күндер мен астар бойынша құн, аптаның және бір адамға күндік қорытынды, диаграммалар.
Кесте өнімдердің мөлшері мен құнын есептейді, калорияны емес. Excel 2007 және жаңарақ, LibreOffice, макростарсыз, қазақ тілінде.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мәзірді қай күні жоспарлаған ыңғайлы?
Көпшілікке жексенбі немесе сенбі қолайлы: апталық базарға немесе үлкен дүкенге бармас бұрын. Тізімді телефонға сақтап алсаңыз, дүкенде тек белгілеп жүресіз.
Балалар мен ересектерге порция әртүрлі болса ше?
Порциялар санын бөлшекпен беріңіз: мысалы, екі ересек пен екі кішкентай бала үшін 3 порция. Есеп бұдан бұзылмайды.
Мәзірді бірнеше аптаға қайталауға бола ма?
Иә, жақсы шыққан апталық мәзірді жеке файл ретінде сақтап, 3–4 «ротация» жасаңыз. Бір ай өткен соң оларды кезекпен қолданасыз, жоспарлау уақыты бірнеше минутқа дейін қысқарады.
Бағалар өзгергенде не істеу керек?
Тек «Өнімдер» кестесіндегі қаптама бағасын жаңартыңыз — мәзір мен тізім құны барлық жерде өздігінен қайта есептеледі. Айына бір рет чектерге қарап жаңарту жеткілікті.
