Тапсырыс нүктесін есептеу: тауарды қашан және қанша тапсырыс беру керек

Шағын дүкен немесе қойма екі мәселенің арасында қалады. Бір жағынан, сұранысы жоғары тауар таусылады — клиент бәсекелеске кетеді. Екінші жағынан, басқа тауарлар айлап сөреде тұрады, ал оларға жұмсалған ақша айналымнан шығып қалады. Сатып алуды «көзбен» немесе «әдеттегідей» жасау екі мәселені де күшейтеді.

Тапсырыс нүктесі — тауардың қалдығы қандай деңгейге түскенде жаңа тапсырыс беру керек екенін көрсететін сан. Ол үш көрсеткіштен есептеледі және Excel-де бір формуламен шығады. Төменде әдісті, мысалды, тапсырыс мөлшерін қалай анықтау керектігін және жиі қателерді талдаймыз.

Үш негізгі көрсеткіш

1. Күндік орташа сатылым. Соңғы кезеңдегі (мысалы, 30, 60 немесе 90 күн) сатылымды күндер санына бөлеміз. Кезең тым қысқа болса, кездейсоқ ауытқулар әсер етеді; тым ұзақ болса, сұраныстың соңғы өзгерістері көрінбейді.

2. Жеткізу мерзімі. Тапсырыс берген күннен тауар сөреге шыққанға дейінгі күндер: жеткізушінің өңдеуі, жол, қабылдау.

3. Сақтандыру қоры. Сатылымның кенет өсуіне немесе жеткізудің кешігуіне қарсы резерв. Ең қарапайым түрде — күнмен: «3 күндік сатылымға тең қор».

Формула

Тапсырыс нүктесі = күндік орташа сатылым × (жеткізу мерзімі + сақтандыру қоры, күн)

Excel-де: =C2*(D2+$B$1), мұндағы C2 — күндік сатылым, D2 — жеткізу мерзімі, B1 — сақтандыру қоры күнмен.

Тапсырыс беру керек пе: =IF(B2<=E2;"Тапсырыс беру";""), мұндағы B2 — ағымдағы қалдық, E2 — тапсырыс нүктесі.

Күндік сатылымды сатылым журналынан алу: =SUMIFS(Сатылым!C:C;Сатылым!B:B;A2;Сатылым!A:A;">="&TODAY()-30)/30.

Тапсырыс мөлшері

Тапсырыс нүктесі «қашан» дегенге жауап береді, ал «қанша» дегенге — келесі тапсырысқа дейінгі кезеңді жабатын мөлшер:

Тапсырыс = күндік сатылым × (жеткізу мерзімі + тапсырыстар арасындағы кезең + сақтандыру қоры) − ағымдағы қалдық

Егер жеткізуші тауарды тек қорапта жеткізсе, қорапқа дейін жоғары дөңгелектеңіз: =CEILING(F2;G2), G2 — қораптағы дана.

Мысал

Сақтандыру қоры — 3 күн, тапсырыстар арасындағы кезең — 14 күн. Сүт: тапсырыс нүктесі 12 × (5 + 3) = 96; қалдық 80 < 96, тапсырыс беру керек. Мөлшері: 12 × (5 + 14 + 3) − 80 = 184, қорапта 24 дана болғандықтан — 192. Ұн қалдығы тапсырыс нүктесінен жоғары, әзірге күтеміз. Күріш тура нүктеде: 4 × (7 + 14 + 3) − 40 = 56, 16 данадан қорапқа дөңгелектегенде — 64.

Жеткізушілер бойынша топтау

Тапсырыс беру керек тауарлар тізімі дайын болған соң, оны жеткізушілер бойынша топтаңыз: =SUMIFS(H:H;I:I;"ТОО Жеткізуші-1"). Бұл бір жеткізушіге бір тапсырыс жіберуге және ең аз тапсырыс сомасына жеткен-жетпегеніңізді тексеруге мүмкіндік береді. Сүзгі немесе жиынтық кесте (PivotTable) арқылы да жасауға болады.

Жиі кездесетін қателер

• Тапшылық күндерін орташаға қосу. Тауар болмаған күндері сатылым нөл, ал бұл сұраныс жоқ дегенді білдірмейді. Ондай күндерді кезеңнен шығарыңыз.
• Жеткізу мерзімін оптимистік алу. Жеткізуші «3 күн» десе, бірақ әдетте 5 күнде әкелсе, 5-ті алыңыз.
• Маусымдылықты ескермеу. Мектеп тауарлары, мерекелік тауарлар үшін өткен айлардың орташасы жарамайды — талдау кезеңін өткен жылдың сол маусымына қойыңыз.
• Жолдағы тауарды ұмыту. Тапсырыс берілген, бірақ әлі келмеген тауар қалдыққа қосылмаса, екі рет тапсырыс бересіз.

Дайын Excel үлгісі

Ақылы «Тапсырыс нүктесі және сатып алу жоспары» үлгісі бұл есептерді дүкендер мен шағын қоймаларға лайықтап жинайды:

• «Параметрлер» — күнмен сақтандыру қоры және талдау кезеңі.
• «Тауарлар» — қалдық, сатылымдар, жеткізу мерзімі, сатып алу бағасы, жеткізуші; тапсырыс нүктесі күндік орташа сатылым × (жеткізу мерзімі + сақтандыру қоры) ретінде есептеледі.
• «Бүгін тапсырыс беру» — саны мен сомасы көрсетілген тапсырыс позицияларының дайын тізімі; мөлшер тапсырыстар арасындағы кезеңді жабатындай есептеледі.
• «Сатып алу жоспары» — жеткізушілер бойынша қорытынды және сатып алу сомасы.

Маусымдық тауарларға да жарайды — тек талдау кезеңін қолмен таңдаңыз. Excel 2007 және жаңарақ, LibreOffice, макроссыз, барлық есеп кәдімгі формулалармен. Файл қазақ тілінде.

Жиі қойылатын сұрақтар

Сақтандыру қорын қанша күн қою керек?

Жеткізушінің сенімділігіне және тауардың маңыздылығына байланысты. Тұрақты жеткізушіде 2–3 күн жеткілікті; жеткізу жиі кешіксе немесе тауар таусылуы қымбатқа түссе — көбірек.

Тез бұзылатын тауарлармен не істеймін?

Тапсырыстар арасындағы кезеңді жарамдылық мерзімінен қысқа қойыңыз. Сүт, нан сияқты тауарларға жиі және аз тапсырыс беру — қор жасаудан тиімдірек.

Тапсырыс нүктесін қаншалықты жиі қайта есептеу керек?

Сатылым деректері жаңарған сайын — апта сайын немесе тапсырыс беру күндері. Excel-де бұл формула болғандықтан, жаңа сатылымдарды енгізу жеткілікті.

Жиынтық кесте (PivotTable) керек пе?

Міндетті емес. Жеткізушілер бойынша қорытындыны SUMIFS немесе сүзгі де береді. Жиынтық кесте көп жеткізуші мен жүздеген позиция болғанда ыңғайлы.