KHIZHNYAKOVNarzut a marża: jak obliczyć cenę sprzedaży i próg rentowności w Excelu
Kalkulator narzutu, marży i progu rentowności – szablon Excel — Pobierz za darmo →
„Daję 30% marży” – mówi właściciel sklepu, a potem okazuje się, że do ceny zakupu doliczył 30%, czyli dał narzut, a jego marża wynosi niecałe 23%. Ta pomyłka wygląda niewinnie, ale przy setkach produktów i rosnących kosztach potrafi zjeść cały zysk.
W tym artykule wyjaśniam różnicę między narzutem a marżą, pokazuję wzory do Excela (również z VAT) i liczę próg rentowności, czyli odpowiedź na pytanie: ile muszę sprzedać, żeby nie dokładać do interesu.
Narzut a marża – różnica w jednym zdaniu
Narzut liczy się od kosztu (ceny zakupu), a marżę od ceny sprzedaży. Ta sama kwota zysku daje więc dwa różne procenty.
Przykład: kupujesz towar za 40 zł netto i sprzedajesz za 60 zł netto. Zysk to 20 zł.
- narzut = 20 / 40 = 50%
- marża = 20 / 60 = 33,3%
Wzory w Excelu
Załóżmy, że cena zakupu netto jest w B2, a oczekiwany procent w C2.
Cena sprzedaży z narzutu:
=B2*(1+C2)
Cena sprzedaży z marży:
=B2/(1-C2)
Przeliczenie narzutu na marżę i odwrotnie:
=C2/(1+C2) – marża z narzutu
=C2/(1-C2) – narzut z marży
| Narzut | Marża |
|---|---|
| 25% | 20% |
| 50% | 33,3% |
| 100% | 50% |
| 150% | 60% |
Warto mieć tę ściągawkę pod ręką: marża 50% wymaga narzutu aż 100%.
Jak uwzględnić VAT
Jeśli jesteś czynnym podatnikiem VAT, liczysz wszystko na kwotach netto: VAT z zakupu odliczasz, a klientowi doliczasz VAT do ceny netto. Cena dla klienta przy stawce 23% w D2:
=B2*(1+C2)*(1+D2)
40 zł × 1,5 × 1,23 = 73,80 zł brutto.
Jeśli VAT-u nie odliczasz (np. korzystasz ze zwolnienia), VAT z faktury zakupowej jest dla Ciebie kosztem. Wtedy podstawą narzutu powinna być cena brutto zakupu, inaczej zaniżysz cenę.
Do kosztu jednostkowego dolicz też koszty dodatkowe: transport, opakowanie, prowizję marketplace'u. Jeśli na sztukę przypada 3 zł transportu, liczysz narzut od 43 zł, a nie od 40 zł.
Ceny warto zaokrąglać do „ładnych” kwot. Funkcja ZAOKR.W.GÓRĘ zaokrągli w górę do pełnej złotówki:
=ZAOKR.W.GÓRĘ(B2*(1+C2);1)
Próg rentowności
Sama marża nie mówi, czy firma zarabia. Trzeba jeszcze pokryć koszty stałe: czynsz, ZUS, księgowość, internet. Próg rentowności w sztukach:
koszty stałe / (cena − koszt zmienny na sztukę)
Przykład: koszty stałe 12 000 zł miesięcznie, cena 60 zł netto, koszt zmienny 40 zł. Każda sztuka „zarabia” na koszty stałe 20 zł.
12 000 / 20 = 600 sztuk miesięcznie, czyli 36 000 zł przychodu netto.
W Excelu (koszty stałe w B5, cena w B6, koszt zmienny w B7):
=B5/(B6-B7)
Margines bezpieczeństwa pokazuje, o ile sprzedaż może spaść, zanim zaczniesz tracić. Przy planie 800 sztuk: (800 − 600) / 800 = 25%.
Analiza wrażliwości
Zrób małą tabelę: w wierszach różne ceny (55, 60, 65 zł), w kolumnach różne koszty stałe. Od razu widać, że obniżka ceny o 5 zł podnosi próg z 600 do 800 sztuk – o jedną trzecią. Rabaty „na próbę” bywają bardzo drogie.
Najczęstsze błędy
- Mylenie narzutu z marżą przy rozmowach z dostawcą lub wspólnikiem.
- Liczenie narzutu od ceny bez kosztów dodatkowych.
- Pomijanie VAT-u albo liczenie go dwa razy.
- Wyznaczanie ceny bez sprawdzenia, ile trzeba sprzedać, by pokryć koszty stałe.
Gotowy szablon: kalkulator narzutu, marży i progu rentowności
Nasz darmowy arkusz robi wszystkie powyższe obliczenia za Ciebie:
- „Parametry”: wybierasz tryb obliczeń (od narzutu lub od marży), VAT, krok zaokrąglania ceny i minimalną marżę; jest też ściągawka przeliczenia narzutu na marżę.
- „Narzut i marża”: do 100 produktów – cena zakupu, VAT, dodatkowe koszty na jednostkę i oczekiwany procent; arkusz podaje cenę sprzedaży, faktyczny narzut i marżę oraz zysk na jednostce.
- „Próg rentowności”: koszty stałe, cena i koszty zmienne, próg w sztukach i wartościowo, margines bezpieczeństwa, dwie tabele wrażliwości i wykres.
Działa w Excelu 2007 i nowszych oraz w LibreOffice, bez makr. W zestawie pusty arkusz i przykład z fikcyjnymi danymi. Stawki domyślne sprawdź z obowiązującymi przepisami przed rozpoczęciem pracy.
Pytania i odpowiedzi
Jaka marża jest „dobra”?
To zależy od branży i rotacji towaru. Sklep spożywczy żyje z niskiej marży i dużego obrotu, rękodzieło czy usługi potrzebują znacznie wyższej. Punktem wyjścia jest próg rentowności: marża musi pokryć koszty stałe przy realnym wolumenie.
Czy marża może przekroczyć 100%?
Nie. Marża to udział zysku w cenie, więc zawsze jest mniejsza niż 100%. Narzut może być dowolnie wysoki, np. 300%.
Jak liczyć próg rentowności dla wielu produktów?
Przyjmij średnią cenę i średni koszt zmienny z całej sprzedaży (tzw. średni paragon) albo policz średnią ważoną marżę jednostkową. Wynik będzie przybliżony, ale wystarczający do decyzji.
Czy prowizję płatności kartą wliczać do kosztu?
Tak, to koszt zmienny. Jeśli terminal pobiera np. 1% od transakcji, dodaj tę kwotę do kosztu jednostkowego.
