Oʻqilgan kitoblar hisobini Excelda qanday yuritish kerak

Yil oxirida «bu yil nima oʻqidim?» deb oʻylasangiz, besh-oltita kitob esingizga tushadi, xolos. Qolganlari yoki unutilgan, yoki yarim qolgan. «Yiliga 24 ta kitob oʻqiyman» degan maqsad qoʻyganlar esa odatda noyabrda aniqlashadi: yarmiga ham yetmabdi.

Oʻqish yozib borilsa, hammasi oʻzgaradi. Kitobxon kundaligi uchun daftar yoki maxsus ilova shart emas — Excel jadvali bor. U kitoblarni eslab qolishga, oʻqish tezligini bilishga va maqsadga yetyapsizmi yoki yoʻqmi, oldindan koʻrishga yordam beradi.

Jadval ustunlari

Har bir kitob — bitta qator. Minimal toʻplam:

• sarlavha va muallif;
• janr (roman, ilmiy-ommabop, biznes, bolalar adabiyoti);
• sahifalar soni;
• format (qogʻoz, elektron, audio);
• boshlagan sana va tugatgan sana;
• baho (1 dan 5 gacha) va qisqa izoh.

Holat ustunini formula bilan chiqarish mumkin: tugatgan sana bor boʻlsa — «Oʻqilgan», faqat boshlagan sana bor boʻlsa — «Oʻqiyapman», ikkalasi ham boʻsh boʻlsa — «Rejada».

=IF(F2<>"";"Oʻqilgan";IF(E2<>"";"Oʻqiyapman";"Rejada"))

Bu yerda E — boshlagan, F — tugatgan sana.

Oʻqish tezligini hisoblash

Kitobni necha kunda oʻqiganingizni ayirish bilan topasiz: tugatgan sana minus boshlagan sana plyus bir. Sahifalarni kunlarga boʻlsangiz, kunlik tezlik chiqadi:

=D2/(F2-E2+1)

Misol. 320 sahifali roman 16 kunda oʻqilgan. Tezlik: 320 / 16 = 20 sahifa kuniga. Shu raqamga qarab keyingi kitobni rejalashtirish osonlashadi: 480 sahifali kitob taxminan 24 kun oladi.

Yillik maqsad va prognoz

Maqsadga erishganlik — shu yilda tugatilgan kitoblarning maqsadga nisbati. Agar tugatgan sanalar F ustunda, maqsad esa J1 katakda boʻlsa:

=COUNTIFS(F:F;">="&DATE(2026;1;1);F:F;"<="&DATE(2026;12;31))/J1

Prognoz uchun yil boshidan beri oʻqish surʼati butun yilga koʻchiriladi. Bu juda foydali raqam: u bugungi tezlikda yilni qanday tugatishingizni koʻrsatadi.

Misol. Maqsad — 24 ta kitob. 1-iyulga qadar (181 kun) 9 ta kitob oʻqilgan boʻlsin. Tezlik: 9 / 181 ≈ 0,05 kitob kuniga. Butun yilga: 0,05 × 365 ≈ 18 ta kitob. Demak, maqsadga yetish uchun surʼatni oshirish kerak: qolgan 184 kunda 15 ta kitob, yaʼni har 12 kunda bittadan.

Oylar va janrlar boʻyicha statistika

Qaysi oyda koʻp oʻqiganingizni bilish uchun tugatilgan kitoblarni oylar boʻyicha sanaysiz:

=COUNTIFS(F:F;">="&DATE(2026;3;1);F:F;"<"&DATE(2026;4;1))

Janrlar uchun esa oddiy COUNTIF yetadi. Ancha qiziq xulosalar chiqishi mumkin: masalan, yozda koʻproq oʻqiysiz, badiiy adabiyot esa umumiy hajmning yarmidan koʻpini egallaydi. Oʻrtacha bahoni AVERAGE bilan hisoblang.

Oʻqishni odatga aylantirish

Jadvalning oʻzi kitob oʻqitmaydi, lekin odat shakllanishiga yordam beradi. Birinchidan, har bir tugatilgan kitobni darhol yozing: muallif, baho va bir-ikki jumlalik taassurot. Bir yildan keyin bu yozuvlar qimmatli arxivga aylanadi. Ikkinchidan, oyiga bir marta xulosaga qarang: nechta kitob tugadi, tezlik qanday. Uchinchidan, prognoz maqsaddan past chiqsa, vahimaga tushmang — kichik qadam qoʻying, masalan, kuniga yana 10 sahifa. 10 sahifa — oyiga 300 sahifa, yaʼni qoʻshimcha bitta kitob.

Koʻp uchraydigan xatolar

• Tugatmagan kitoblarni oʻchirib tashlash. Ularni «Oʻqiyapman» holatida qoldiring yoki alohida izoh yozing: nima uchun tashlandi?
• Sahifa sonlarini hisobga olmaslik. 80 sahifali hikoyalar toʻplami va 800 sahifali roman bir xil «bitta kitob» emas. Maqsadni sahifa hisobida ham kuzatish foydali.
• Sanalarni yozmaslik. Sanasiz tezlik va prognoz hisoblanmaydi.
• Haddan tashqari katta maqsad. Yil boshida maqsadni haqiqiy tezlikka qarab belgilang, aks holda kuz boshida ruhiyat tushadi.

Tayyor Excel shabloni

Tayyor kitobxon kundaligi kerak boʻlsa, pullik shablon bor. Unda uchta varaq:

• «Parametrlar» — yil, yillik maqsad va janrlar;
• «Kitoblar» — 300 tagacha kitob: muallif, janr, sahifalar, format, sanalar va baho; holat («Oʻqiyapman», «Oʻqilgan», «Rejada»), kunlar va oʻqish tezligi oʻzi hisoblanadi;
• «Xulosa» — oʻqilgan kitoblar va sahifalar, maqsadning bajarilishi, prognoz, oʻrtacha baho, oylar va janrlar boʻyicha taqsimot, diagramma.

Maqsadning bajarilishi tanlangan yilda tugash sanasi boʻlgan kitoblarni «Parametrlar»dagi maqsadga boʻlib hisoblanadi, prognoz esa yil boshidan beri oʻqish surʼatini butun yilga koʻchiradi. Oraliqlar va chegaralar parametrlarga chiqarilgan: ularni oʻzingizga moslab sozlashingiz mumkin. Toʻplamda boʻsh jadval va toʻqima maʼlumotli namuna bor. Bu oddiy formulalardagi Excel jadvali, maxsus dastur emas. Fayl Excel 2007 va undan yangi versiyalarda hamda LibreOffice dasturida ishlaydi, oʻzbek tilida.

Shablon kitobxonlar, oʻqish tanlovlari ishtirokchilari, bolalarning kitobxon kundaliklarini yuritadigan oʻqituvchilar va ota-onalar uchun moʻljallangan.

Savol-javob

Kuniga nechta sahifa oʻqish yetarli?

Kuniga 20 sahifa — oyiga taxminan 600 sahifa, yiliga esa 7 000 dan ortiq. Bu oʻrtacha hajmdagi 20–25 ta kitob demakdir. Boshlash uchun kuniga 10–15 sahifa ham yaxshi.

Audio kitoblarni ham hisobga olish kerakmi?

Ha, agar ularni ham «oʻqilgan» deb hisoblasangiz. Formatni alohida ustunda belgilang, shunda keyin qogʻoz, elektron va audio ulushini solishtirasiz.

Bola uchun kitobxon kundaligini yuritish mumkinmi?

Mumkin. Janrlar roʻyxati va yillik maqsadni bolaning yoshiga moslang, baho oʻrniga esa «yoqdi/yoqmadi» belgisidan foydalaning.

Qaysi kitobni keyin oʻqishni qanday tanlash kerak?

«Rejada» holatidagi kitoblar roʻyxatidan sahifalar soni va janrni qarab tanlang: yengil va qalin kitoblarni navbatma-navbat oʻqish charchashni kamaytiradi.