KHIZHNYAKOVQarzlarni toʻlash rejasi: qaysi kreditni birinchi yopish kerak
Qarzlarni toʻlash rejalashtiruvchisi: «qor koptogi» va «koʻchki», jadval, foizlardagi tejam — Excel shabloni — Shablonni ochish →
Bitta kreditni toʻlash oddiy: har oy jadval boʻyicha summa toʻlanadi. Lekin qarzlar bir nechta boʻlsa — kredit karta, isteʼmol krediti, telefon uchun muddatli toʻlov, qarindoshdan olingan qarz — vaziyat chalkashadi. Hammasiga minimal toʻlov qilinadi, qarzlar esa yillar davomida deyarli kamaymaydi.
Yechim — aniq reja: har oy qarzlar uchun qancha ajratishingizni belgilash va minimumdan ortiq pulni bitta, ustuvor qarzga yoʻnaltirish. Quyida ikki mashhur usulni — «koʻchki» va «qor koptogi»ni soʻmdagi misolda solishtiramiz va Excelda hisoblashni koʻrsatamiz.
1-qadam: barcha qarzlarni yozing
| Qarz | Qoldiq, soʻm | Yillik stavka | Minimal toʻlov |
|---|---|---|---|
| Kredit karta | 6 000 000 | 36% | 300 000 |
| Isteʼmol krediti | 15 000 000 | 28% | 700 000 |
| Telefon uchun muddatli toʻlov | 2 400 000 | 0% | 400 000 |
| Jami | 23 400 000 | 1 400 000 |
2-qadam: oylik byudjetni belgilang
Qarzlar uchun oyiga jami qancha berishga tayyorsiz? Bu raqam minimal toʻlovlar yigʻindisidan kam boʻlmasligi kerak, aks holda jarimalar boshlanadi. Misolimizda byudjet 2 000 000 soʻm: 1 400 000 — minimal toʻlovlar, 600 000 — qoʻshimcha pul.
Excelda tekshiruv: =IF(B1<SUM(E2:E4);"Byudjet minimal toʻlovlarga yetmaydi";"OK").
3-qadam: usulni tanlang
«Koʻchki» (avalanche)
Qoʻshimcha pul eng yuqori stavkali qarzga yoʻnaltiriladi — misolimizda kredit kartaga (36%). U yopilgach, uning toʻlovi va qoʻshimcha pul keyingi eng qimmat qarzga oʻtadi. Matematik jihatdan eng foydali usul: foizlarga eng kam toʻlaysiz.
«Qor koptogi» (snowball)
Qoʻshimcha pul eng kichik qoldiqli qarzga yoʻnaltiriladi — misolimizda muddatli toʻlovga. U tezda yopiladi, boʻshagan pul keyingi kichik qarzga qoʻshiladi va toʻlov «qor koptogidek» kattalashadi. Moliyaviy jihatdan biroz qimmatroq, lekin birinchi gʻalabalar tez keladi — bu rejadan voz kechmaslikka yordam beradi.
Natijalarni solishtiramiz
Hisob soddalashtirilgan: foizlar oyiga bir marta qoldiqqa qoʻshiladi.
| Variant | Qarzlardan qutulish | Foizlarga jami |
|---|---|---|
| Faqat minimal toʻlovlar | 31 oy | ≈ 9,3 mln soʻm |
| «Qor koptogi» | 14 oy | ≈ 4,4 mln soʻm |
| «Koʻchki» | 14 oy | ≈ 4,2 mln soʻm |
Asosiy xulosa: qaysi usulni tanlashdan koʻra, reja boʻyicha ishlash va boʻshagan pulni qayta yoʻnaltirish muhimroq. Faqat minimal toʻlov bilan qarz ikki barobardan koʻp choʻziladi va foizlarga deyarli ikki baravar koʻp ketadi. Usullar orasidagi farq esa bu misolda 160 ming soʻm atrofida.
«Qor koptogi»da muddatli toʻlov 3-oyda yopiladi, «koʻchki»da esa — 6-oyda. Qaysi biri sizni koʻproq ruhlantirishini oʻzingiz hal qilasiz.
Excelda hisoblash mantiqi
Har bir qarz uchun har oy uchta qator yoki ustun:
- Foiz: =qoldiq × stavka / 12.
- Toʻlov: =MIN(minimal toʻlov + qoʻshimcha pul (agar bu qarz ustuvor boʻlsa); qoldiq + foiz).
- Yangi qoldiq: =qoldiq + foiz − toʻlov.
Ustuvorlikni aniqlash uchun navbat ustuni: «koʻchki» uchun =RANK(C2;$C$2:$C$16;0) (stavka boʻyicha kamayish), «qor koptogi» uchun =RANK(B2;$B$2:$B$16;1) (qoldiq boʻyicha oʻsish). Har oy qoʻshimcha pul ochiq qarzlar ichida navbati eng kichik boʻlganiga ketadi.
Bitta qarzning muddatini taxminan NPER bilan ham tekshirish mumkin: =NPER(36%/12;-500000;6000000) — kartaga oyiga 500 ming toʻlasangiz, necha oyda yopilishi.
Koʻp uchraydigan xatolar
- Kredit kartadan foydalanishni davom ettirish. Reja paytida yangi qarz olinsa, hech qanday usul ishlamaydi.
- Boʻshagan pulni boshqa joyga sarflash. Qarz yopilgandan keyin uning toʻlovini keyingi qarzga yoʻnaltirish — usulning mohiyati.
- Moliyaviy zaxirasiz boshlash. Kichik kutilmagan xarajat yangi qarzga aylanmasligi uchun kamida bir oylik minimal toʻlovlar miqdorida zaxira saqlang.
- Komissiya va sugʻurtani unutish. Bank jadvalidagi haqiqiy summalar bilan solishtiring.
Tayyor shablon: qarzlarni toʻlash rejalashtiruvchisi
Pullik Excel shablonida yuqoridagi hisob 10 yilgacha avtomatik quriladi:
- «Parametrlar» — usul («Koʻchki» yoki «Qor koptogi»), qarzlar uchun oylik umumiy byudjet, birinchi toʻlov sanasi va pul minimal toʻlovlarga yetishini tekshirish.
- «Qarzlar» — 15 tagacha qarz: nomi, turi, qoldigʻi, stavkasi, minimal toʻlovi; toʻlash navbati, har bir qarzning muddati va yopilish sanasi, foizlar va tejam.
- «Jadval» — 120 oylik reja va har bir qarz boʻyicha taqsimot, faqat minimal toʻlovlar bilan taqqoslash.
- «Xulosa» — qarzlardan qutulish muddati, ortiqcha toʻlov, foizlardagi tejam va ikkita diagramma.
Fayl Excel 2007 va undan yangi versiyalarida hamda LibreOffice’da makrossiz ishlaydi, boʻsh jadval va namuna bilan. Hisob soddalashtirilgan: komissiyalar, sugʻurtalar va jarimalar hisobga olinmaydi.
Koʻp beriladigan savollar
Qarzni muddatidan oldin toʻlash foydalimi?
Odatda ha, chunki qolgan davr uchun foiz kamayadi. Lekin bankingizda muddatidan oldin toʻlash shartlarini aniqlang: qoʻshimcha summa toʻlovni kamaytiradimi yoki muddatni qisqartiradimi.
Foizsiz qarzlarni (qarindoshlardan) qayerga qoʻyaman?
Roʻyxatga 0% stavka bilan qoʻshing. «Koʻchki»da ular oxirgi navbatda boʻladi, «qor koptogi»da esa qoldigʻiga qarab joylashadi.
Qoʻshimcha daromad tushsa, nima qilish kerak?
Uni ustuvor qarzga bir martalik toʻlov sifatida yoʻnaltiring va rejani yangilang. Hatto bir martalik bonus ham qutulish sanasini bir necha oyga yaqinlashtirishi mumkin.
Qayta kreditlash (refinanslash) haqida oʻylash kerakmi?
Agar yuqori stavkali qarzlarni ancha past stavkali bitta kredit bilan almashtirish mumkin boʻlsa, ha. Yangi kredit bilan rejani qayta hisoblang va komissiyalarni hisobga olib, tejam haqiqatan bormi, tekshiring.
