El yapımı ürünlerde maliyet ve satış fiyatı nasıl hesaplanır

El yapımı ürün satan birçok usta fiyatı şöyle belirler: malzemenin parasına biraz eklenir, pazar yerindeki benzerlere bakılır, "bu kadar da olur" denir. Ürünler satılır, siparişler gelir, ama ay sonunda gerçekte ne kazanıldığı belirsiz kalır. Çoğu zaman en büyük kalem hiç hesaba girmez: harcanan saatler.

Doğru fiyat için önce gerçek maliyeti bilmek gerekir: malzemeler, işçilik ve ambalaj gibi diğer giderler. Sonra bu maliyetin üzerine bilinçli bir kâr oranı eklenir. Siparişleri de aynı yerde takip ederseniz hangi ürünün gerçekten kazandırdığını görürsünüz.

Bu yazıda el yapımı bir ürünün maliyetini ve satış fiyatını Excel'de nasıl hesaplayacağınızı, sipariş takibini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.

Maliyetin üç parçası

Maliyet = malzemeler + (işçilik saati × saatlik ücret) + diğer giderler

• Malzemeler: bir ürün için kullandığınız her şey; kullandığınız miktar oranında. 1 kg balmumu 400 ₺ ise ve bir mumda 200 g kullanıyorsanız, maliyet 80 ₺'dir.
• İşçilik: ürüne harcadığınız süre × kendinize biçtiğiniz saatlik ücret. Bu kalem "ben zaten evde yapıyorum" diye atlanmamalı.
• Diğer: ambalaj, etiket, kartvizit, kargo poşeti, pazar yeri komisyonu, kartla ödeme komisyonu.

Saatlik ücreti belirlemek

Basit bir yaklaşım: ayda kazanmak istediğiniz tutarı, üretime gerçekten ayırabildiğiniz saatlere bölün. Ayda 30.000 ₺ kazanmak istiyor ve haftada 25 saat (ayda yaklaşık 100 saat) üretim yapıyorsanız saatlik ücretiniz 300 ₺'dir.

Dikkat: fotoğraf çekmek, mesajlara cevap vermek ve kargoya gitmek de zaman alır. Bu süreleri ya saatlik ücrete yansıtın ya da ürün başına süreye ekleyin.

Örnek: Soya mumu, 200 g, kavanozda

%60 kâr oranıyla önerilen fiyat: 325 × 1,6 = 520 ₺.

Excel'de: maliyet =B10+C11*$B$1+B12, fiyat =TAVANAYUVARLA(D13*(1+$B$2);10). TAVANAYUVARLA fiyatı bir üst 10 ₺'ye yuvarlar.

İşçiliği maliyete kattığınız için buradaki kâr, emeğinizin karşılığının üzerindeki kazançtır. Bu kâr; yeni ekipmana, kötü giden aylara ve büyümeye ayrılan paradır.

Kendi fiyatınız ve gerçek kâr oranı

Bazen pazar, hesapladığınız fiyatı kaldırmaz ya da tam tersine daha yüksek bir fiyat mümkündür. Kendi fiyatınızı yazdığınızda gerçek kâr oranını görün:

=(E2-D2)/D2

Mumu 450 ₺'ye satarsanız kâr oranı (450 − 325) / 325 ≈ %38 olur. Hâlâ kârlı, ama hesaplanandan düşük. Kâr oranı sıfırın altına düşüyorsa, saatlik ücretinizden fedakârlık ediyorsunuz demektir.

Sipariş takibi

Her sipariş bir satır: tarih, müşteri, ürün, adet, teslim tarihi, durum (yeni, üretimde, hazır, teslim edildi), ödenen tutar.

• Tutar: =D2*DÜŞEYARA(C2;Ürünler!$A:$F;6;0)
• Kalan ödeme: =F2-G2
• Kâr: adet × (fiyat − maliyet)
• Teslim uyarısı: =EĞER(VE(E2-BUGÜN()<=2;H2<>"Teslim edildi");"Yaklaşıyor";"")

Kapora alıyorsanız (örneğin %50) "ödenen" sütunu kalan alacağı otomatik gösterir. Ay sonunda ÇOKETOPLA ile ürünlere göre satış ve kârı çıkarırsınız.

Sık yapılan hatalar

• Emeği sıfır saymak. En yaygın hata; ürün "kârlı" görünür ama saat başına kazanç asgari ücretin altında kalır.
• Fireyi unutmak. Kesimden kalan kumaş, dökülen mum, kırılan boncuk da maliyettir. Malzemelere %5–10 pay ekleyin.
• Komisyonları atlamak. Pazar yeri ve ödeme komisyonları fiyatın önemli bir kısmını alabilir.
• İndirimleri hesapsız yapmak. %20 indirim, %60 kâr oranının üçte birinden fazlasını götürür.

Hazır şablon: El Yapımı Ürün Atölyesi

Bu hesapların tamamı ücretli Excel şablonumuzda hazır:

• «Parametreler»: saatlik ücret, kâr oranı ve rapor tarihi.
• «Ürünler»: 40 ürüne kadar; malzemeler, saatler ve diğer giderlerden maliyet, önerilen fiyat ve kâr oranı otomatik hesaplanır. Kendi fiyatınızı girerseniz siparişlerde o kullanılır ve kâr oranı yeniden hesaplanır.
• «Siparişler»: 500 siparişe kadar; müşteri, ürün, teslim tarihi, durum ve ödeme; tutar, kalan ve kâr otomatik.
• «Özet»: ciro, kâr, kalan ödemeler, ürünlere göre satış ve kâr, grafik.

Mum, sabun, örgü, ahşap, takı, seramik gibi her tür el işi için uygundur. Excel 2007 ve üzeri ile LibreOffice'te makrosuz çalışır; pakette boş tablo ve kurgusal verili örnek bulunur. Vergiler ve komisyonlar ayrıca hesaplanmaz; bunları diğer giderlere veya fiyata dahil edin.

Sık sorulan sorular

Seri üretimde işçilik süresini nasıl hesaplarım?

Bir seferde 10 mum döküyorsanız toplam süreyi 10'a bölün. Hazırlık ve temizlik süresini de dahil edin; seri büyüdükçe ürün başına süre düşer, maliyet de onunla birlikte.

Pazar yeri fiyatları benim hesabımdan düşük, ne yapmalıyım?

Önce ürününüzü gerçekten aynı ürünle mi karşılaştırdığınızı kontrol edin: malzeme kalitesi, boyut, ambalaj. Fark gerçekse süreyi kısaltmanın veya malzemeyi toptan almanın yollarını arayın. Maliyetinin altında satmak uzun vadede sürdürülemez.

Vergiler ve şirket giderleri nereye yazılır?

Şahıs şirketi veya esnaf muafiyeti gibi durumlarda kurallar farklıdır; bir mali müşavire danışın. Hesap açısından, sabit aylık giderleri (muhasebe ücreti gibi) tahmini aylık ürün sayısına bölüp "diğer giderlere" ekleyebilirsiniz.

Özel siparişleri nasıl fiyatlandırırım?

Aynı formülü kullanın ama süreyi gerçekçi tahmin edin; özel tasarımlar genellikle beklenenden uzun sürer. Tasarım ve müşteriyle yazışma süresini işçiliğe ekleyin ve kapora isteyin.