Excel'de sipariş noktası, emniyet stoku ve sipariş miktarı hesaplama

Küçük bir mağazada veya depoda stok yönetimi çoğu zaman göze dayanır: raf boşalınca sipariş verilir. Sonuç tanıdıktır. Çok satan ürün tam kampanya haftasında biter, müşteri rakibe gider. Az satan ürünlerden ise depoda aylarca bekleyen ve parayı bağlayan "ölü stok" birikir.

Sipariş noktası yöntemi bu sorunu basit bir kuralla çözer: stok belirli bir seviyenin altına indiğinde sipariş ver. Bu seviye, yeni mal gelene kadar geçecek sürede satılacak miktar artı küçük bir güvenlik payıdır.

Bu yazıda sipariş noktasını, emniyet stokunu ve sipariş miktarını Excel'de nasıl hesaplayacağınızı ve bunları tedarikçilere göre bir satın alma planına nasıl dönüştüreceğinizi anlatıyoruz.

Temel kavramlar

• Günlük ortalama satış: belirli bir dönemdeki satışların gün sayısına bölümü.
• Teslim süresi: sipariş verdiğiniz günden malın rafa gelmesine kadar geçen gün sayısı.
• Emniyet stoku: satışların beklenenden yüksek olması veya teslimatın gecikmesi ihtimaline karşı tutulan ek stok; burada gün olarak ifade ediyoruz.
• Sipariş noktası: stok bu seviyeye düştüğünde sipariş verilir.

Sipariş noktası = günlük ortalama satış × (teslim süresi + emniyet stoku günü)

Adım 1: Günlük ortalama satış

Son 30, 60 veya 90 günün satışlarını kullanın. Satış kayıtlarınız tarih, ürün ve adet içeriyorsa:

=ÇOKETOPLA(Satışlar!$C:$C;Satışlar!$B:$B;A2;Satışlar!$A:$A;">="&BUGÜN()-$B$1)/$B$1

B1 analiz dönemi (gün) olsun. Dönem çok kısaysa tesadüfi dalgalanmalar sonucu bozar; çok uzunsa son trendleri kaçırırsınız. Çoğu ürün için 60–90 gün iyi bir başlangıçtır. Mevsimlik ürünlerde dönemi bilinçli seçin: kışlık ürün için geçen yazın verileri anlamsızdır.

Adım 2: Sipariş noktası ve "sipariş ver" işareti

Günlük satış D2'de, teslim süresi E2'de, emniyet stoku günü $B$2'de ise:

=D2*(E2+$B$2)

Stok (C2) bu seviyenin altındaysa:

=EĞER(C2<=F2;"Sipariş ver";"")

Adım 3: Ne kadar sipariş verilmeli?

Sipariş miktarı, stokun bir sonraki siparişe kadar olan dönemi karşılamasına yetecek kadar olmalıdır. Pratik bir formül:

Sipariş miktarı = günlük satış × (sipariş aralığı + teslim süresi + emniyet stoku) − mevcut stok

Tedarikçiler genellikle koli veya paket olarak sattığı için sonucu yukarı yuvarlayın:

=YUKARIYUVARLA(MAK(0;G2)/H2;0)*H2

H2 koli içi adet.

Örnek

Bir ürün günde ortalama 12 adet satıyor. Teslim süresi 5 gün, emniyet stoku 3 gün, siparişler 14 günde bir veriliyor, kolide 24 adet var, alış fiyatı 85 ₺. Depoda 90 adet kaldı.

Bu ürün için bugün sipariş verilmezse, beş günlük teslim süresi içinde stok 30 adete kadar düşer ve en ufak bir satış artışı veya teslimat gecikmesi rafı boşaltır.

Adım 4: Tedarikçilere göre satın alma planı

Ürün listesine tedarikçi sütunu ekleyin. "Sipariş ver" işaretli ürünleri filtreleyip tedarikçiye göre toplayın:

=ÇOKETOPLA($J:$J;$I:$I;A2;$G:$G;"Sipariş ver")

J sipariş tutarı, I tedarikçi sütunudur. Böylece her tedarikçiye tek bir sipariş gönderir, toplam satın alma bütçesini önceden görürsünüz. Bütçe yetmiyorsa önce ABC analizinde A grubundaki, yani ciroyu taşıyan ürünleri sipariş edin.

Sık yapılan hatalar

• Stoksuz günleri satış ortalamasına katmak. Ürün depoda yokken satış sıfırdır, ama talep sıfır değildir. Bu günler ortalamayı düşürür ve sipariş noktasını hatalı küçültür.
• Teslim süresini iyimser yazmak. Tedarikçinin "3 günde gelir" dediği ürün gerçekte 6 günde geliyorsa son birkaç teslimatın ortalamasını kullanın.
• Tüm ürünlere aynı emniyet stoku. Talebi dalgalı veya tedarikçisi güvenilmez ürünlerde emniyet stoku daha yüksek olmalı.
• Yoldaki siparişleri unutmak. Verilmiş ama gelmemiş sipariş varsa mevcut stoğa ekleyin; yoksa aynı ürünü iki kez sipariş edersiniz.

Hazır şablon: Sipariş Noktası ve Satın Alma Planı

Bu hesapları her gün elle yapmak yerine ücretli Excel şablonumuzu kullanabilirsiniz:

• "Parametreler": gün olarak emniyet stoku ve analiz dönemi.
• "Ürünler": stok, satışlar, teslim süresi, alış fiyatı ve tedarikçi; sipariş noktası günlük ortalama satış × (teslim süresi + emniyet stoku) formülüyle hesaplanır.
• "Bugün Sipariş": sipariş edilmesi gereken kalemlerin miktar ve tutarıyla hazır listesi.
• "Satın Alma Planı": siparişin tedarikçilere göre özeti ve toplam satın alma tutarı.

Mevsimlik ürünlerde analiz dönemini elle seçebilirsiniz. Excel 2007 ve sonrası ile LibreOffice'te standart formüllerle çalışır, makro gerektirmez. Hesaplama yaklaşıktır.

Sık sorulan sorular

Emniyet stoku kaç gün olmalı?

Tek bir doğru cevap yok. Tedarikçi güvenilirse ve talep istikrarlıysa birkaç gün yeterlidir. Teslimatlar sık gecikiyorsa veya ürün kampanyalarda çok satıyorsa daha yüksek tutun. Birkaç ay sonra hangi ürünlerin hâlâ tükendiğine bakıp ayarlayın.

Sipariş noktasını ne sıklıkla kontrol etmeliyim?

Stok verisini güncellediğiniz her seferde; çoğu mağaza için günde bir veya haftada birkaç kez. Sipariş noktası formülü stok güncellendikçe kendiliğinden yeniden hesaplanır.

Yeni ürünlerde satış geçmişi yok, ne yapmalı?

İlk haftalarda benzer bir ürünün satışını referans alın ve emniyet stokunu biraz yüksek tutun. Birkaç haftalık gerçek veri biriktiğinde hesap kendi verisine dönecektir.

Bu yöntem e-ticaret için de geçerli mi?

Evet. Pazar yeri satışlarını ve kendi sitenizin satışlarını aynı listede toplayın. Pazar yerinin deposuna mal gönderiyorsanız, gönderim ve kabul süresini teslim süresine ekleyin.