KHIZHNYAKOVNarxnomani Excelda qanday tuzish: ustama, chegirma, QQS va ulgurji narxlar
Ustama, chegirma, QQS va ulgurji narxli narxnoma — Excel shabloni — Shablonni ochish →
Xarid narxi oshdi, yetkazib beruvchi yangi narxnoma yubordi — endi oʻnlab, baʼzan yuzlab pozitsiyani qayta hisoblash kerak. Qoʻlda qilinganda bir-ikki tovar albatta unutiladi: u eski narxda sotilaveradi va foyda oʻrniga zarar keltiradi. Aksiya yoki ulgurji narx xariddan ham pastga tushib ketishi mumkin, buni hech kim sezmaydi.
Yechim oddiy: faqat xarid narxini kiritasiz, qolgan hamma narx formula bilan hisoblanadi. Quyida shu tizimni Excelda qanday qurishni koʻrsatamiz.
Narx qanday tuziladi
Chakana narx uch qismdan iborat: xarid narxi, ustama va (agar siz QQS toʻlovchisi boʻlsangiz) QQS. Oxirida narx chiroyli songa yaxlitlanadi.
Ustama — xarid narxiga foiz qoʻshish. Marja esa sotuv narxidan olingan foyda ulushi. Ular bir narsa emas: 30% ustama taxminan 23% marja beradi. Chunki 100 soʻmlik tovar 130 soʻmga sotilsa, foyda 30 soʻm, bu sotuv narxining 30/130 ≈ 23% qismi.
Asosiy formulalar
Xarid narxi B2, ustama C2 (masalan, 0,30), QQS stavkasi $H$1 katakda boʻlsin.
QQSsiz chakana narx:
=B2*(1+C2)
QQS bilan:
=B2*(1+C2)*(1+$H$1)
Yaxlitlash. Narxni 500 soʻmgacha yuqoriga yaxlitlash uchun CEILING ishlating:
=CEILING(B2*(1+C2)*(1+$H$1);500)
Pastga yaxlitlash uchun FLOOR, oddiy qoidaga koʻra yaxlitlash uchun MROUND.
Aksiya narxi, chegirma D2 = 10% boʻlsa:
=CEILING(B2*(1+C2)*(1-D2)*(1+$H$1);500)
Marja foizda:
=(E2-B2)/E2
bu yerda E2 — QQSsiz sotuv narxi.
Misol
Tovarning xarid narxi 80 000 soʻm, ustama 30%.
| Qadam | Hisob | Natija |
|---|---|---|
| Ustama bilan | 80 000 × 1,30 | 104 000 soʻm |
| QQS bilan (12%) | 104 000 × 1,12 | 116 480 soʻm |
| 500 gacha yaxlitlash | 116 500 soʻm | |
| Aksiya −10% | 104 000 × 0,9 = 93 600 → QQS bilan 104 832 | 105 000 soʻm |
Aksiya narxining QQSsiz qismi 93 600 soʻm, xarid esa 80 000 soʻm, yaʼni marja 14,5% atrofida. Chegirmani 20% qilsangiz, narx 83 200 soʻmga tushadi va foyda deyarli qolmaydi. Aynan shu uchun nazorat ustuni kerak:
=IF(F2<B2;"Xariddan past";IF(F2<B2*1,05;"Marja juda past";"OK"))
QQS stavkasini formulaga qattiq yozmang, alohida katakda saqlang: stavka oʻzgarsa, bitta joyda tuzatasiz. Joriy stavkani amaldagi qonunchilik va soliq rejimingiz bilan tekshiring.
Narxnomani yangilash tartibi
Yetkazib beruvchi yangi narx yuborganda faqat xarid narxi ustunini almashtirasiz. Qolgan hamma ustun formulada boʻlgani uchun yangi narxlar darhol hisoblanadi. Keyin nazorat ustunini filtrlang: «Xariddan past» yoki «Marja juda past» chiqqan qatorlarni koʻrib chiqib, ustama yoki chegirmani tuzatasiz. Oy oxirida toifalar boʻyicha oʻrtacha ustama va marjani solishtirish ham foydali: qaysi toifa foyda keltirayotgani koʻrinadi.
Ulgurji darajalar
Ulgurji mijozlarga odatda hajmga qarab 2–3 daraja narx beriladi. Har bir daraja uchun alohida ustama belgilang: masalan, chakana 30%, kichik ulgurji 18%, katta ulgurji 10%. Narxning uchala varianti ham bitta xarid narxidan hisoblanadi. Shunda xarid narxi oʻzgarsa, uch daraja birdaniga yangilanadi.
Toifa boʻyicha ustama
Hamma tovarga bir xil ustama qoʻyish xato: tez aylanadigan tovarda ustama past, aksessuarda yuqori boʻlishi mumkin. Toifa jadvalini tuzing va ustamani VLOOKUP bilan oling:
=VLOOKUP(Toifa;ToifaJadvali;2;FALSE)
Alohida tovar uchun istisno kerak boʻlsa, «oʻz ustamasi» ustunini qoʻshing va u toʻldirilgan boʻlsa, shuni ishlating.
Odatiy xatolar
- Ustama bilan marjani aralashtirish. «40% marja» kerak boʻlsa, xarid narxini 1,4 ga emas, 0,6 ga boʻlib hisoblang.
- Yaxlitlashni unutish. 116 480 soʻm narxi xaridorga noqulay.
- Chegirmani xarid narxidan hisoblash. Chegirma sotuv narxidan olinadi.
- QQSni ikki marta qoʻshish. Xarid narxi QQSli yoki QQSsizligini aniq belgilang.
- Narxni qoʻlda tuzatish. Formulani ustiga yozib yuborsangiz, keyingi yangilanishda u buziladi.
Tayyor shablon: Ustama va chegirmali narxnoma
Bu pullik shablon yuqoridagi tizimni tayyor holda beradi:
- «Parametrlar» varagʻida QQSni yoqish va stavka, standart ustama, yaxlitlash qadami va usuli, uchta ulgurji daraja, ustamali 12 tagacha toifa va oʻlchov birliklari saqlanadi.
- «Tovarlar» varagʻiga 1000 tagacha pozitsiya kiritiladi: artikul, nomi, toifa, xarid narxi, oʻz ustamasi, aksiya chegirmasi. Chakana, aksiya va uchta ulgurji narx, pul va foizdagi marja hamda nazorat ustuni oʻzi hisoblanadi.
- «Xulosa» varagʻida pozitsiyalar soni, oʻrtacha ustama va marja, toifalar va darajalar boʻyicha oʻrtacha narxlar hamda ikkita diagramma bor.
Ustama avval tovarning oʻz ustamasidan, keyin toifa ustamasidan, soʻng standart ustamadan olinadi. Fayl Excel 2007 va undan yangi versiyalarda hamda LibreOfficeʼda ishlaydi. Bu oddiy formulali jadval, buxgalteriya dasturi emas, hisob-kitob taxminiy. Toʻplamda boʻsh jadval va toʻqima maʼlumotli namuna bor. Fayl oʻzbek tilida.
Koʻp beriladigan savollar
Qancha ustama qoʻyish kerak?
Universal raqam yoʻq. Doimiy xarajatlaringiz, aylanish tezligi va raqobatchilar narxidan kelib chiqing. Muhimi — ustama zararsizlikdan yuqori boʻlishi.
Narxni yaxlitlash nima uchun kerak?
Xaridor uchun tushunarli, kassada qaytim bilan ishlash qulay. Yaxlitlash qadamini (100, 500, 1000 soʻm) oʻzingiz tanlaysiz.
Marketpleysda sotsam, narxni qanday hisoblayman?
Komissiya va yetkazib berish xarajatini ham sotuv narxidan olinadigan xarajat deb hisobga oling, aks holda haqiqiy marja koʻrinmaydi.
QQSsiz ishlasam boʻladimi?
Ha, QQSni oʻchirib qoʻyib, narxlarni QQSsiz hisoblash mumkin.
