KHIZHNYAKOVMahsulot tannarxini Excelda qanday hisoblash kerak: materiallar, ish va ustama xarajatlar
Tannarx kalkulyatsiyasi Excelda — shablon — Shablonni ochish →
Qandolatchi tortni 250 000 soʻmga sotadi va «foyda bor» deb oʻylaydi. Bir oy oʻtgach, hisob-kitob qilsa, un, qaymoq, qadoq, gaz, ijara va oʻz vaqti hisobga olinganda mahsulot deyarli nolda ishlayotgani chiqadi. Bunday holat qoʻl mehnati, taom, tikuvchilik, mebel va boshqa kichik ishlab chiqarishda koʻp uchraydi.
Gap narx belgilashda emas, tannarxni bilmaslikda. Quyida Excelda tannarxni uch qismga ajratib hisoblaymiz: materiallar, ish vaqti va ustama xarajatlar. Keyin ustama bilan narx qoʻyish, soliq va marjani koʻrib chiqamiz.
1-qadam: materiallar bazasi
Alohida varaqda xomashyo narxlari: nomi, birligi, narxi.
| Material | Birlik | Narx, soʻm |
|---|---|---|
| Un | kg | 9 000 |
| Shakar | kg | 14 000 |
| Qaymoq | l | 60 000 |
| Tuxum | dona | 1 500 |
| Qadoq (quti) | dona | 6 000 |
Narxni bir marta shu yerda yozasiz. Keyin hamma mahsulot unga murojaat qiladi va narx oʻzgarsa, bir joyda tuzatasiz.
2-qadam: mahsulot tarkibi
Har bir mahsulot uchun nima va qancha ketishini yozing — partiya uchun. Tarkib jadvali: mahsulot, material, miqdor. Material summasi:
=miqdor*VLOOKUP(material;Materiallar!A:C;3;FALSE)
Mahsulot boʻyicha jami: =SUMIF(Tarkib!A:A;mahsulot;Tarkib!D:D).
Misol. Bir partiya — 4 ta tort.
| Material | Miqdor | Summa, soʻm |
|---|---|---|
| Un | 1,2 kg | 10 800 |
| Shakar | 1 kg | 14 000 |
| Qaymoq | 2 l | 120 000 |
| Tuxum | 16 dona | 24 000 |
| Qadoq | 4 dona | 24 000 |
| Materiallar jami | 192 800 |
3-qadam: ish vaqti
Ishni daqiqa va stavka bilan hisoblang. Stavkani oʻzingiz xodim boʻlsangiz ham qoʻying: oʻz vaqtingizni «bepul» hisoblash eng katta xato.
Ish = daqiqa × (soatlik stavka / 60). Partiya uchun 4 soat (240 daqiqa), soatlik stavka 20 000 soʻm boʻlsa:
=240*(20000/60)
Natija — 80 000 soʻm.
4-qadam: ustama xarajatlar
Ijara, kommunal toʻlovlar, gaz, qoʻl asboblarining eskirishi mahsulotga bevosita bogʻliq emas, lekin ular ham tannarxga kiradi. Oddiy usul — foiz: oylik ustama xarajatni oyning materiallar va ish xarajatiga boʻlib, foiz oling. Masalan, oy davomida ijara va kommunal 1 500 000 soʻm, materiallar va ish xarajati 6 000 000 soʻm boʻlsa, ustama = 25%.
Misoldagi partiya uchun: (192 800 + 80 000) × 25% = 68 200 soʻm.
5-qadam: tannarx va narx
Partiya tannarxi: 192 800 + 80 000 + 68 200 = 341 000 soʻm.
Birlik tannarxi: 341 000 / 4 = 85 250 soʻm.
Narx belgilash ikki usul bilan. Ustama: tannarxga foiz qoʻshiladi.
=tannarx*(1+ustama)
Masalan, ustama 60% boʻlsa, narx 85 250 × 1,6 = 136 400 soʻm.
Marja boshqa narsa: u narxning foydadagi ulushi. Foyda = 136 400 − 85 250 = 51 150 soʻm, marja = 51 150 / 136 400 = 37,5%. Ustama va marjani aralashtirmang: 60% ustama 37,5% marjaga teng.
Agar soliq tushumdan olinsa (masalan, 4%), foydadan uni ayiring: 136 400 × 4% = 5 456 soʻm. Soliq stavkasini amaldagi qoidalardan oling, bu faqat misol.
Koʻp uchraydigan xatolar
- Qadoq va yetkazib berishni unutish. Kichik narsalar yigʻilib, foizni yeb qoʻyadi.
- Chiqitni hisobga olmaslik. Agar xomashyoning 5–10% i yoʻqotilsa, uni material miqdoriga qoʻshing.
- Oʻz vaqtini nolga baholash. Ish haqi hisobga olinmasa, tannarx past koʻrinadi.
- Narxlarni yangilamaslik. Xomashyo qimmatlashgan, sotuv narxi esa oʻsha-oʻsha.
- Ustama va marjani almashtirish. 50% ustama 50% foyda degani emas.
Tayyor shablon: tannarx kalkulyatsiyasi
Pullik Excel shabloni tannarxni tarkib boʻyicha hisoblaydi:
- «Parametrlar»: ish stavkasi, ustama xarajatlar, standart ustama va soliq.
- «Materiallar»: xomashyo narxlari; narxni oʻzgartirsangiz, barcha mahsulotlar qayta hisoblanadi.
- «Tarkib»: mahsulot nimadan iborat va partiyaga qancha ketadi.
- «Mahsulotlar»: partiya va birlik tannarxi, sotuv narxi, foyda va marja.
- «Kartochka» va «Xulosa»: mahsulot kartochkasi bitta varaqda chop etiladi, mahsulotlar solishtiriladi.
Tannarx tarkib boʻyicha hisoblanadi: materiallar plyus ish (daqiqa × stavka) plyus foizdagi ustama xarajatlar; birlikka — partiya chiqishiga boʻlinadi. Narxni ustama bilan (umumiy yoki mahsulotning oʻzi uchun) yoki qoʻlda belgilash mumkin; tushumdan soliq alohida hisobga olinadi. Xizmatlar uchun ham mos: sarf materiallarini material sifatida, asosiy qiymatni ish vaqti orqali kiriting. Shablon qandolatchilar, nonvoylar, qoʻl mehnati va mebel ustalari, tikuvchilar, kichik kafelar va ishlab chiqarishlar uchun. Fayl Excel 2007 va undan yangi versiyalarda hamda LibreOffice’da ishlaydi; bu oddiy formulalarga asoslangan jadval, buxgalteriya dasturi emas, hisob-kitob taxminiy. Toʻplamda boʻsh jadval va xayoliy maʼlumotli namuna bor.
Koʻp beriladigan savollar
Ustama xarajatlarni qanday toʻgʻri taqsimlash kerak?
Eng oddiy usul — umumiy foiz, undan aniqrogʻi — ish vaqtiga mutanosib taqsimlash. Kichik biznes uchun foiz odatda yetarli, asosiysi — uni har oy yangilash.
Kam sotiladigan mahsulotni qanday baholash kerak?
Avval partiyaning tannarxini hisoblang, keyin sotilgan miqdor bilan birlikka boʻling. Sotilmay qolgan qismi tannarxni oshirishini unutmang.
Marja qanday boʻlishi kerak?
Bu sohaga va raqobatga bogʻliq. Oʻz raqamlaringizdan boshlang: kamida ish haqingiz, ustama xarajatlar va soliq yopilib, ozgina foyda qolishi kerak.
Xomashyo narxi oshsa nima qilish kerak?
Materiallar bazasida narxni yangilab, yangi tannarxni koʻring. Sotuv narxini oshirish yoki tarkib va hajmni qayta koʻrib chiqish mumkin.
