KHIZHNYAKOVTomorqa kundaligini Excelda qanday yuritish kerak: ekish, xarajat va hosil
Tomorqa kundaligi — Excel shabloni — Shablonni ochish →
Mavsum boshida hamma narsa esda turadi: qaysi paykalga nima ekildi, urugʻ qancha turdi. Kuzga kelib esa daftar varaqlari yoʻqolgan, xarajatlar chala yozilgan, «bu yil pomidor foyda berdimi?» degan savolga aniq javob yoʻq. Natijada keyingi yil yana xuddi shu xatolar takrorlanadi.
Oddiy Excel jadvali bu muammoni hal qiladi. Quyida kundalikni qanday tuzish, yigʻim sanasini qanday hisoblash va har bir ekinning natijasini qanday topishni koʻrsatamiz. Oxirida tayyor shablon haqida ham aytamiz.
Kundalik nimalardan iborat boʻlishi kerak
Uchta kichik jadval yetarli. Ularni bir-biriga ekin yoki paykal nomi bilan bogʻlaysiz.
- Paykallar. Har bir paykal yoki issiqxona — alohida qator: maydon (m²), ekin, ekish sanasi, rejalashtirilgan yigʻim sanasi, holat.
- Xarajatlar. Sana, paykal, toifa (urugʻ, oʻgʻit, sugʻorish, asbob), summa.
- Hosil. Sana, paykal, necha kilogramm yigʻilgani.
Alohida varaqdagi maʼlumotnoma ham foydali: ekin nomi, ekishdan yigʻimgacha oʻrtacha kunlar soni va bozordagi taxminiy kilogramm narxi. Shunda har safar bir xil maʼlumotni qayta yozmaysiz.
Yigʻim sanasini formula bilan hisoblash
Ekish sanasi B2 katakda, ekishdan yigʻimgacha kunlar soni C2 katakda boʻlsa:
=B2+C2
Natijani sana formatida koʻrsating. Kunlar sonini maʼlumotnomadan olish uchun VLOOKUP ishlating:
=B2+VLOOKUP(A2;Maʼlumotnoma!A:B;2;FALSE)
Bu yerda A2 — ekin nomi. Kunlar soni navga, hududga va ob-havoga bogʻliq, shuning uchun maʼlumotnomaga oʻz tajribangizdagi qiymatni yozing.
Holat ustuni ham foydali boʻladi. Masalan, yigʻimga ikki hafta qolganda eslatish uchun:
=IF(TODAY()>=D2;"Yigʻim vaqti";IF(D2-TODAY()<=14;"Tez orada yigʻim";"Oʻsmoqda"))
D2 — rejalashtirilgan yigʻim sanasi. Yigʻim boshlangach, holatni hosil jurnalidagi yozuvlarga qarab oʻzgartirish mumkin.
Natijani hisoblash: misol
Aytaylik, 20 m² paykalga pomidor ekdingiz.
| Koʻrsatkich | Qiymat |
|---|---|
| Urugʻ va koʻchat | 80 000 soʻm |
| Oʻgʻit | 70 000 soʻm |
| Sugʻorish va plyonka | 150 000 soʻm |
| Jami xarajat | 300 000 soʻm |
| Yigʻilgan hosil | 80 kg |
| Bozor narxi (taxminiy) | 6 000 soʻm/kg |
Hosil qiymati: 80 × 6 000 = 480 000 soʻm. Natija: 480 000 − 300 000 = 180 000 soʻm. Bitta kilogramm tannarxi: 300 000 / 80 = 3 750 soʻm. Hosildorlik: 80 / 20 = 4 kg/m².
Xarajatlarni paykal boʻyicha yigʻish uchun SUMIF ishlating:
=SUMIF(Xarajatlar!B:B;A2;Xarajatlar!D:D)
Hosil uchun ham xuddi shunday. Shundan keyin natija = hosil × narx − xarajat.
Odatiy xatolar
- Umumiy xarajatlarni unutish. Plyonka, asbob, sugʻorish shlangi bitta paykalga tegishli emas. Ularni alohida «umumiy» qatorga yozing, lekin mavsum yakuniga qoʻshing.
- Hosilni oxirida bir yoʻla yozish. Yigʻim bir necha marta boʻlsa, har gal yozib boring, aks holda raqam taxminiy boʻladi.
- Oʻz isteʼmolini hisobga olmaslik. Oilaga yeyilgan hosil ham qiymatga ega: uni ham kilogrammda yozing.
- Navni koʻrsatmaslik. Yilma-yil solishtirish uchun ekin nomiga nav va ekish usulini qoʻshib yozing.
- Yilni aralashtirish. Har mavsum uchun alohida fayl yoki yil ustuni boʻlsin.
Tayyor shablon: Tomorqa kundaligi
Jadvalni oʻzingiz qurishga vaqt yoʻq boʻlsa, tayyor Excel shablonidan foydalaning. Bu pullik shablon, va u quyidagilarni beradi:
- «Maʼlumotnomalar» varagʻida ekinlar (ekishdan yigʻimgacha kunlar va kilogramm narxi bilan), xarajat toifalari va mavsum yili saqlanadi.
- «Paykallar» varagʻiga 60 tagacha paykal va issiqxona kiritiladi. Rejalashtirilgan yigʻim sanasi oʻzi hisoblanadi, holat («Rejalashtirilgan», «Oʻsmoqda», «Tez orada yigʻim», «Yigʻim vaqti», «Yigʻim davom etmoqda») oʻzi yangilanadi, oylar boʻyicha kalendar ham bor.
- «Xarajatlar» (1000 yozuvgacha) va «Hosil» (1500 yozuvgacha) jurnallarida xarajatni paykalga bogʻlash mumkin. Paykal tanlanmasa, xarajat umumiy xarajatlarga va mavsum natijasiga kiradi.
- «Xulosa» varagʻida ekinlar boʻyicha yakunlar, oylar boʻyicha xarajat va hosil, ikkita diagramma bor.
Fayl Excel 2007 va undan yangi versiyalarda hamda LibreOfficeʼda ishlaydi. Bu oddiy formulali jadval, maxsus dastur emas. Toʻplamda boʻsh jadval va oʻylab topilgan maʼlumotli namuna bor, shuning uchun formulalar qanday ishlashini oldindan koʻrasiz. Fayl oʻzbek tilida.
Koʻp beriladigan savollar
Yigʻim sanasi aniq chiqadimi?
Yoʻq, bu taxminiy sana. U ekish sanasi va siz kiritgan kunlar soniga asoslanadi. Nav, ob-havo va ekish usuli muddatni oʻzgartiradi, shuning uchun maʼlumotnomadagi kunlarni har yili oʻz kuzatuvingizga qarab tuzatib boring.
Hosil qiymatini qanday baholash kerak?
Kilogrammni oʻrtacha bozor narxiga koʻpaytiring. Bu shartli baho: haqiqiy sotuv narxi mavsum davomida oʻzgaradi, shuning uchun narxni oyma-oy yangilash yoki ehtiyotkor, past narx olish maqbul.
Bir ekinni bir necha paykalga ekkan boʻlsam-chi?
Har bir paykalni alohida qator qiling, ekin nomi bir xil boʻlsin. Keyin SUMIF bilan ekin boʻyicha umumiy hosil va xarajatni yigʻasiz.
Issiqxona va ochiq maydonni birga yuritsa boʻladimi?
Ha, ikkalasi ham paykal. Nomiga «issiqxona» yoki «ochiq yer» deb yozing, maydonni m²da kiriting, hosildorlikni esa alohida solishtiring.
