Excel'de Ürün Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Reçeteden Satış Fiyatına

Fiyatı belirlemenin en riskli yolu "rakiplere bakıp biraz altına yazmak"tır. Rakibin maliyeti, kirası ve verimi sizinkiyle aynı değildir. Maliyetini bilmeyen biri, satış yaptığı halde zarar ediyor olabilir. Pastacılar, fırıncılar, el sanatları ve mobilya ustaları, terziler ve küçük üretim yerleri için temel soru aynıdır: bu ürünü yapmak bana tam olarak neye mal oluyor?

Cevap bir reçeteyle bulunur: ürünün neyden yapıldığı, ne kadar malzeme gittiği, ne kadar zaman harcandığı ve işin genel giderlerden payı. Excel'de bu hesabı bir kez kurarsanız hammadde fiyatı değiştiğinde tüm ürünlerin maliyeti kendiliğinden güncellenir.

Maliyetin üç bileşeni

1. Malzeme: ürüne giren hammadde, ambalaj ve sarf malzemesi.
2. İşçilik: çalıştığınız süre, kendi emeğiniz dahil. Kendi emeğini sıfır sayan biri aslında kendine maaş vermiyordur.
3. Genel gider: kira, elektrik, doğalgaz, ekipman aşınması, internet. Ürün başına payını yüzde olarak eklemek en kolay yoldur.

Adım 1: Malzeme fiyat listesi

Ayrı bir sayfada tüm hammaddeleri tek birim fiyatla listeleyin: ad, birim (kg, litre, adet), birim fiyat. Birim tutarlılığına dikkat edin. Un kg ile, tarifte gram yazıyorsa dönüşümü formülle yapın. Reçetede her malzemenin yanına miktar yazın. Malzeme maliyeti:

=DÜŞEYARA(A2;Malzemeler!$A$2:$C$100;3;YANLIŞ)*B2

A2 malzeme adı, B2 miktardır. Tüm satırların toplamı partinin malzeme maliyetidir: =TOPLA(D2:D20). Fiyat listesi tek yerde durduğu için bir hammaddenin zammını yalnızca orada güncellersiniz.

Adım 2: İşçilik ve genel gider

İşçiliği dakikayla ölçün: toplam dakika çarpı dakika ücreti. Saatlik ücret 200 TL ise dakika ücreti 200/60 = 3,33 TL'dir. Genel gideri ise malzeme ve işçilik toplamının yüzdesi olarak ekleyin.

Adım 3: Çalışılmış örnek

24 adet brownie yapan küçük bir pastane partisi:

Parti verimini (24) mutlaka gerçek sayıyla bölün; fire (yanan, kırılan, deneme için ayrılan) varsa onu çıkarıp bölün. Excel'de:

=YUVARLA(F7/B8;2)

Adım 4: Fiyatı mark-up ile belirleyin

Mark-up, maliyetin üzerine eklenen yüzdedir. Yüzde 60 mark-up ile:

=YUVARLA(35,75*(1+0,6);2)

Satış fiyatı 57,20 TL olur. Birim kâr 57,20 - 35,75 = 21,45 TL. Marj ise kârın fiyata oranıdır: 21,45 / 57,20 = %37,5. Mark-up ile marjı karıştırmayın: %60 mark-up, %37,5 marj eder. Satış fiyatından vergi de ödüyorsanız (ör. gelir vergisi), net kârınız bu tutardan düşük kalır; ödeme yaptığınız vergi türüne ve oranına göre fiyatı net kâra göre geri hesaplayın. Vergi oranını güncel düzenlemelerden kontrol etmeniz gerekir.

Adım 5: Hammadde zam yaparsa

Tablo iyi kurulduysa un fiyatı yüzde 20 arttığında tek hücreyi değiştirirsiniz; tüm ürünlerin maliyeti ve fiyatı yeniden hesaplanır. Aylık fiyat güncelleme alışkanlığı, kâr marjınızı sessizce eritmemek için en önemli alışkanlıktır. Ayrıca ürünleri maliyet, fiyat ve marj sütunlarıyla yan yana koyup hangisinin gerçekten kazandırdığını görün; çoğu zaman en çok sattığınız ürün en çok kazandıran değildir.

Hizmetlerde de çalışır

Berber, terzi ya da tamirci gibi hizmet verenlerde malzeme çoğu zaman azdır. Sarf malzemeyi malzeme olarak, asıl maliyeti ise çalışma süresi olarak girin. Bir saatlik işin maliyeti sarf malzeme artı süreye düşen ücret ve genel gider payıdır.

Sık yapılan hatalar

• Kendi emeğini hesaba katmamak. İşçilik sıfır yazılırsa fiyat hep düşük çıkar.
• Ambalajı ve küçük kalemleri unutmak. Kutu, etiket, poşet toplamda birim maliyetin hatırı sayılır kısmını oluşturur.
• Verimi yanlış saymak. 24 parça çıktığını varsayıp 22 satılabilir ürün elde etmek maliyeti yükseltir.
• Fiyatı bir kez belirleyip unutmak. Hammadde fiyatları değiştikçe hesabı güncelleyin.

Hazır şablon: Maliyet Hesabı

Maliyet Hesabı şablonu bu yapıyı hazır sunar. Ücretli bir şablondur.

• "Ayarlar" sayfasında işçilik ücreti, genel giderler, varsayılan mark-up ve vergi belirlenir.
• "Malzemeler" sayfasında hammadde fiyatları tutulur; fiyatı değiştirdiğinizde tüm ürünler yeniden hesaplanır.
• "Reçete" sayfasında ürünün neyden oluştuğu ve parti başına ne kadar harcandığı yazılır.
• "Ürünler" sayfasında parti ve birim maliyeti, satış fiyatı, kâr ve marj görünür. Fiyat mark-up ile (genel ya da ürüne özel) belirlenir ya da elle girilebilir.
• "Kart" sayfası ürün kartını tek sayfaya yazdırır; "Özet" sayfası ürünleri karşılaştırır.

Maliyet, reçeteye göre malzemeler, işçilik (dakika × ücret) ve yüzde olarak genel giderden oluşur, birim maliyet için parti verimine bölünür. Pastacılar, fırıncılar, el sanatları ve mobilya ustaları, terziler, küçük kafeler ve üretim yerleri için uygundur. Pakette boş tablo ve kurgusal verilerle doldurulmuş bir örnek bulunur. Makro yok; Excel 2007 ve üstü ile LibreOffice'te çalışır, dosya Türkçedir. Oranlar ve eşikler parametrelere alınmıştır, yürürlükteki düzenlemelerle karşılaştırın; hesaplama yaklaşıktır. Düzeltmeler ve yeni sürümler ücretsiz.

SSS

Mark-up yüzde kaç olmalı?

Sektöre ve rekabete göre değişir; tek bir doğru rakam yok. Genel giderlerinizi, vergiyi ve hedeflediğiniz net kârı karşılayacak kadar yüksek olmalı, ama müşterinin ödemeye razı olacağı sınırı aşmamalıdır.

Genel gideri ürünlere nasıl dağıtırım?

Aylık toplam sabit giderinizi (kira, faturalar) aylık üretim miktarına ya da çalışma saatine bölerek ürün başına pay çıkarın. Basit yol, bunu malzeme ve işçilik toplamının yüzdesi olarak girmektir.

Pazaryerinde satıyorsam komisyonu nasıl hesaba katarım?

Pazaryerinde satıyorsanız komisyon oranını fiyattan düşerek net kârı yeniden hesaplayın; aksi halde kâr sandığınızdan az çıkar.

Maliyeti ne sıklıkta güncellemeliyim?

Hammadde fiyatlarını ayda bir kontrol edin; zam haberi geldiğinde hemen. Sonra ürün fiyatlarını yeni maliyete göre gözden geçirin.